Meer dan een game #1 – Leren zonder bang te maken

Online grooming, misschien heb je er wel eens van gehoord. Dit is een vorm van online manipulatie waarbij iemand stap voor stap het vertrouwen van een kind probeert te winnen. Veel mensen denken daarbij direct aan seksuele bedoelingen, maar grooming kan ook gericht zijn op financieel gewin, ideologische beïnvloeding of sociale manipulatie.

Het is een lastig onderwerp om met kinderen te bespreken. Toch krijgen steeds meer kinderen er op jonge leeftijd mee te maken. Juist daarom ontwikkelde HackShield een speciale klassenquest over online grooming. Voor Chantal van Dinten was dat misschien wel één van de grootste uitdagingen tot nu toe.

Chantal werkt al jarenlang bij HackShield en combineert twee werelden die niet vaak samenkomen. Ze studeerde aan zowel de HKU als de pabo en is niet alleen game artist, maar ook educatief specialist. Terwijl ze de spelwereld vormgeeft, denkt ze na over wat kinderen precies moeten leren en hoe je dat op een speelse manier overbrengt.

Voor deze quest was Chantal ook projectleider en stond ze voor een behoorlijke uitdaging: hoe leer je kinderen gevaarlijke online situaties herkennen, zonder ze bang te maken? “Je wilt kinderen voorbereiden op de werkelijkheid. Maar je wilt ook niet dat ze na het spelen angstig achter hun computer zitten.” 

Kinderen krijgen er eerder mee te maken dan we denken

Veel mensen denken dat online grooming vooral bij tieners of jongvolwassenen voorkomt. De praktijk laat iets anders zien. De aanleiding voor de quest kwam vanuit HackShield Zweden, waar grooming werd gesignaleerd als een groot probleem. Samen met de Zweedse politie werden de eerste signalen en praktijkvoorbeelden verzameld.

Ook in Nederland werd nauw samengewerkt met het COPS-team van de politie. Zij deelden verschillende praktijkcases waaruit bleek dat kinderen soms al op elfjarige leeftijd doelwit worden van grooming. Chantal vertelt: “Dat was voor ons de belangrijkste reden om deze quest te maken. We willen kinderen voorbereiden vóórdat ze ermee te maken krijgen.”

Online grooming is veel breder dan veel mensen denken

Bij online grooming denken veel mensen direct aan volwassenen met seksuele bedoelingen. Volgens Chantal is dat beeld te beperkt. “Er zijn ook mensen die kinderen manipuleren voor financieel gewin, om ideologische redenen of om iemand te vernederen.”

Ook de dader is lang niet altijd een volwassene. Sommige politiecases gingen juist over oudere tieners die jongere kinderen manipuleerden. De belangrijkste boodschap van de quest is daarom eenvoudig: online weet je nooit zeker met wie je nou echt praat.

Van politiecase naar game

Voor de quest werd niet één specifiek scenario gebruikt. In plaats daarvan keek het team naar terugkerende patronen in de politiecases en naar wat experts vertelden. Daaruit ontstond de structuur van de game.

In de quest ontmoet de klas detective Isobel, die een melding krijgt over verdachte activiteiten in Cyber Hero Legends, een game binnen de wereld van HackShield. De klas beweegt zich vervolgens door verschillende ruimtes, die ieder een andere vorm van manipulatie laten zien. Zo ervaren kinderen stap voor stap hoe grooming zich kan opbouwen, zonder dat ze direct worden geconfronteerd met de meest heftige situaties.

Iemand vraagt je persoonlijke informatie. Een ander wil dat je iets geheimhoudt. Of je krijgt bijvoorbeeld opvallend veel complimenten of cadeautjes. Langzaam leren kinderen hoe zulke gesprekken zich kunnen ontwikkelen en welke signalen daarbij horen. Alles wat kinderen tegenkomen, is gebaseerd op situaties die in de praktijk voorkomen.

De moeilijkste balans van allemaal

Juist omdat het onderwerp zo gevoelig is, was de grootste uitdaging niet het bedenken van de quest, maar het vinden van de juiste toon. “We wilden het niet bagatelliseren, maar kinderen ook absoluut niet traumatiseren,” vertelt Chantal. “Dat was misschien wel de grootste uitdaging tijdens de ontwikkeling.”

Daarom koos het team bewust voor metaforen. Een ongepaste opdracht tijdens een videogesprek wordt bijvoorbeeld niet letterlijk uitgebeeld. In plaats daarvan wordt een kind gevraagd een dansje na te doen, waarna de ander zegt dat het er belachelijk uitziet.

De situatie voelt ongemakkelijk, zonder dat kinderen worden blootgesteld aan schokkende beelden. Tegelijkertijd leren ze precies dezelfde manipulatietechnieken herkennen. Ook laat de quest zien dat niet iedereen online slechte bedoelingen heeft. “We willen niet dat kinderen straks denken dat iedere vreemde gevaarlijk is. Het gaat erom dat ze leren letten op gedrag.

Kinderen leerden ons misschien nog wel het meest

Tijdens de ontwikkeling werd de quest meerdere keren getest met kinderen. Juist die playtests maakten veel indruk op Chantal. “Als je met kinderen over dit onderwerp praat, hoor je hoeveel van dit soort situaties ze al hebben meegemaakt.” 

Sommige kinderen vertelden over onbekenden met wie ze online contact hadden. Anderen gaven toe dat ze weleens persoonlijke informatie hadden gedeeld, terwijl ze wisten dat dat niet verstandig was. Ook het onderzoek dat HackShield eind 2025 uitvoerde, laat zien dat dit geen uitzondering is: één op de drie kinderen praat online met onbekenden. “Dat maakte voor mij opnieuw duidelijk hoe belangrijk deze quest is.” 

Het gesprek stopt niet na de game

Volgens Chantal is de klassenquest pas het begin. Voor leerkrachten is er een uitgebreide lesbrief beschikbaar, zodat het gesprek niet stopt wanneer het digibord uitgaat. Ook is er een toolkit voor ouders beschikbaar. “Uiteindelijk hoop ik dat kinderen vooral onthouden dat je online nooit zeker weet met wie je praat. Als ze dat bewustzijn meenemen en daardoor veilig en verantwoord gamen, hebben we al ontzettend veel bereikt.”

Speel het level hier: Klassenquest Grooming.