SLO

Digitale geletterdheid

Kerndoel 3: Veiligheid en privacy wordt volledig behandeld!

Doelzin: De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de

privacy van zichzelf en anderen.

In deze klassenquest:

1. Herkennen van veiligheidsrisico’s bij het gebruik van digitale systemen en data.
2. Wegen van dilemma’s bij het delen van zowel eigen persoonsgegevens, data, informatie en digitale content als die van anderen.
3. Adequaat omgaan met ongepaste content, ongepast gedrag en veiligheidsrisico’s in digitale omgevingen.

In de klassenquests “wat zijn data?” en ‘Laat je niet phishen” wordt het volgende onderdeel behandeld:

1. Veilig gebruiken van digitale systemen, data en informatie, en passende technische maatregelen nemen om deze te beschermen.

In de verwerkingsopdrachten (verdieping en herhaling):

1. Wegen van dilemma’s bij het delen van zowel eigen persoonsgegevens, data, informatie en digitale content als die van anderen.

Burgerschap

Kerndoel 1: Schoolcultuur

In deze klassenquest en verwerkingsopdracht:

1. Stimuleren van kritische denkvaardigheden, morele en ethische oordeelsvorming en het offline en online respectvol communiceren daarover.

Kerdnoel 5: Democratische betrokkenheid

In deze klassenquest en verwerkingsopdracht:

1. Communiceren op een respectvolle wijze.

1. Digibord/interactief bord
2. Maak alvast een leerkrachtenaccount hier aan. Wil je een quest vooraf bekijken? Klik aan het begin op ‘oefenen’. Dit kost ongeveer een half uur.

1. Cyber: een woord dat aangeeft dat het over iets online of op de computer gaat.
2. Phishing: Bij phishing proberen criminelen je via e-mails naar een valse website te lokken. Daar stelen ze gegevens of geld. Phishing is dus het 'hengelen' naar persoonlijke gegevens van mensen. (bekijk ook de “laat je niet phishen” quest)
3. Virus: een programma of stukje code dat is gemaakt om een computer kapot te maken.

Vertel de leerlingen dat jullie het gaan hebben over online veiligheid, en dat ze leren hoe je berichten kunt beoordelen met behulp van de vijf basisregels. Leg uit dat volwassenen, net als kinderen, soms ongewenste berichten krijgen. De leerlingen gaan vandaag als echte "Cyber Agenten" aan de slag om deze volwassenen te helpen door de berichten te beoordelen.

Maak samen met de kinderen een woordenweb: waar denken zij aan bij ongewenste berichten? Bespreek wanneer iets als ongewenst wordt ervaren. Laat de leerlingen voorbeelden geven, zoals phishingberichten, nepberichten of gemene berichtjes die zij misschien zelf weleens hebben ontvangen.

Start de quest op het digibord. Geef aan dat jullie nu gaan starten met de game en bespreek regels die passen bij jouw klas wanneer jullie klassikaal een spel op het digibord spelen.

Tijdens deze KlassenQuest worden dezelfde vragen gesteld vóór de les en na de les. Zo kunnen jullie samen kijken of de kinderen na de les meer weten dan ervoor.

Hieronder staan de vragen die tijdens het spel worden gesteld via een quiz:

Vraag 1:

Als je een link ziet die er vreemd uitziet maar waarin staat dat je een prijs hebt gewonnen, wat is dan de veiligste keuze?

1. De link niet openen, omdat het een virus kan bevatten ✅
2. De link openen, want het kan iets leuks zijn
3. De link delen met vrienden zodat zij ook kunnen winnen

Vraag 2:

Je ontvangt een gemene opmerking in een chat tijdens een spel. Wat kun je het beste doen?

1. Het spel afsluiten en nooit meer online spelen
2. De opmerking negeren en – als het blijft gebeuren – dit melden aan een volwassene of in het spel ✅
3. Gemeen reageren zodat de ander zich slecht voelt

Vraag 3:

Je speelt een spel en iemand vraagt je om persoonlijke informatie, zoals je adres. Wat moet je doen?

1. De informatie geven, want dan kun je misschien een nieuwe vriend maken
2. Een ander adres verzinnen en dat geven
3. Geen persoonlijke informatie delen, want je weet niet wie het is ✅

Vraag 4:

Iemand vraagt online om je wachtwoord zodat zij nieuwe gadgets voor je kunnen downloaden. Wat doe je?

1. Je zegt nee en vertelt het aan een volwassene ✅
2. Je verandert één letter van je wachtwoord en geeft het dan
3. Je geeft het! Supervet toch?

Hoe maak ik de les interactiever?

1. Tijdens de quest zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Je kunt ervoor kiezen om een actieve werkvorm daarbij te gebruiken. Bijvoorbeeld: Als je denkt dat we rechts moeten gaan, mag je gaan staan. Als je denkt dat we rechtdoor moeten, dan mag je blijven zitten op je stoel. En als je denkt dat we links moeten, dan mag je op de grond gaan zitten.
2. Doe de klassenactiviteiten!

Enkele verdiepende vragen om na het spelen van de klassenquest te bespreken:

1. Wat is het belangrijkste dat je vandaag hebt geleerd over online veiligheid? Wenselijk antwoord: Ik weet nu dat ik nooit zomaar mijn persoonlijke gegevens moet delen, omdat mensen die kunnen misbruiken.
2. Stel dat een familielid (bijvoorbeeld je opa of oma) een verdacht bericht ontvangt. Wat zou je hen adviseren? Wenselijk antwoord: Ik zou zeggen dat ze het bericht niet moeten openen of op links moeten klikken voordat ze zeker weten dat het echt is of hen helpen om berichten te controleren.
3. Hoe kun je een online vriend(in) helpen die gepest wordt zonder het probleem erger te maken? Wenselijk antwoord: Ik zou hen aanraden om de pester te blokkeren en het probleem te melden bij een volwassene of de website en mijn vriend(in) steunen.
4. Wat zijn de risico’s van het online delen van persoonlijke gegevens, zoals je adres of telefoonnummer? Wenselijk antwoord: Mensen die je niet kent, kunnen je gaan lastigvallen of proberen je op te lichten.
5. Is er nog iets waar je meer over wilt leren of oefenen op het gebied van online veiligheid? Wenselijk antwoord: Ik ben benieuwd naar hoe ik mijn accounts extra goed kan beveiligen tegen hackers.
6. Heb je weleens een bericht of link ontvangen waarvan je niet zeker wist of het echt was? Wat heb je toen gedaan? Wenselijk antwoord: ik heb het bericht aan mijn ouders laten zien en zij zeiden dat ik het moest rapporteren en verwijderen.
7. Hoe weet je of een website of bericht betrouwbaar is? Waar let je op? Antwoord: Ik kijk of er een slotje in de adresbalk staat en of de website eindigt op iets bekends, zoals .nl of .com.
8. Zou je je adres of telefoonnummer zomaar online delen? Waarom wel/niet? Antwoord: Nee, want als een vreemde dat weet, kan die misschien nare dingen doen, zoals me opbellen of naar mijn huis komen.
9. Stel, een vriend(in) vraagt je om een foto van iemand anders zonder dat diegene het weet. Wat zou je doen? Wenselijk antwoord: Ik zou eerst aan de persoon op de foto vragen of het oké is voordat ik iets doorstuur.
10. Wat zou je doen als iemand online iets vervelends of gemeens tegen jou of een vriend(in) zegt? Wenselijk antwoord: Ik zou mijn vriend(in) steunen en samen bedenken wat we eraan kunnen doen of hetnegeren
11. Heb je ooit een video of afbeelding gezien die je niet fijn vond? Wat heb je toen gedaan? Wenselijk antwoord: Ja, ik kwam per ongeluk op een enge video. Ik heb mijn ouders geroepen en het scherm weggedrukt.

Verwerkingsopdracht

Als je SLO kerndoel 3 nog een keer wilt herhalen en/of verdiepen print dan de verwerkingsopdracht; “WE NEMEN HET MEE!” uit. Laat de leerlingen deze opdrachten thuis uitvoeren en check een paar dagen later of ze deze opdrachten uitgevoerd hebben en wat ze ervan vonden. De antwoorden staan ook in de bijlage.

1. Om een levendig gevoel toe te voegen, kun je leerlingen om de beurt de tekst laten lezen, waardoor de ervaring nog boeiender wordt.
2. Als je de voorkeur geeft aan een stille quest, kun je het geluid uitschakelen. Navigeer naar het optiemenu van het spel waar je de muziek uit kan zetten.

WE NEMEN HET MEE!

"Help een oudere online veilig blijven!"

Opdracht 1: Ga in gesprek met je opa, oma, een oudere buur of een andere volwassene over online veiligheid. Stel hen de volgende vragen en help hen bij het veiliger omgaan met digitale berichten en gegevens. Schrijf de antwoorden die de oudere hebben gegeven of de tips die je hebt gegeven op in de blokjes onder de vragen.

1. Heb je weleens een verdacht bericht ontvangen? Wat heb je ermee gedaan?
2. Weet je hoe je kunt controleren of een bericht of website betrouwbaar is?
3. Wat zou je doen als iemand je online om persoonlijke informatie vraagt?
4. Heb je vragen over veilig internetgebruik? Ik kan je helpen!

Opdracht 2: Laat de oudere een verdacht bericht of een onbekende website zien en bespreek samen hoe je kunt zien of het echt of nep is.

Afronding: Schrijf of vertel in een paar zinnen wat je geleerd hebt van het gesprek. Heb je iemand kunnen helpen? Wat vond je het meest verrassend?

WE NEMEN HET MEE! (Antwoorden)

Action mail: Nep. Je kan het zien doordat ze het factuur met een .zip bestand sturen. Dat gebeurt normaal niet. In dit geval start je een programma als je het .zip bestand opent die je bestanden op slot kan zetten. (Een word bestand is ook een voorbeeld van een bestand dat je niet moet openen in een e-mail)

PostNL mail: Echt. Het mailadres klopt en als je over de link met je muis hovered zie je ook postnl.nl in de link. Hier zijn ook vaak valse verianten van. In dit geval is het echt.

Armin van Buuren mail: Nep. Er staat @djguides.nl, maar de echte site heet djguide. Ook staat er een spelfout in (jou = jouw)

Op de site kan je meer voorbeeldmails vinden en filmpjes met die de antwoorden nog eens goed uitleggen.

Bron: Kamp, R. (2024) https://www.consumentenbond.nl/veilig-internetten/voorbeelden-phishing-nepmails