Mishon mensahe seif

Karta di lès

Durashon di Búskeda di Klas: 45 minüt
'Target audience': Edat di 8 pa 12

Sanne i André mester di e klas su yudansa pa chèk e mensahenan ku welonan ta manda pa nan. Hopi persona di edat ta haña mensahenan i no semper nan sa kiko pa hasi ku nan. E klas ta haña e tarea pa evaluá e mensahenan usando e sinku reglanan básiko di komunikashon online. Nan mester disidí si nan ta ignorá/raportá òf respondé/aseptá e mensahenan.

Pa medio di e aktividat aki, studiantenan ta siña kiko nan mester paga tinu riba dje ora nan ta evaluá mensahenan. E persona ku a manda e mensahe ta real? Nan ta puntrando informashon delikado? Di e manera aki, nan ta deskubrí kon pa rekonosé mensahenan falsu i kruel i kon pa prevení ku un hende ta kai den un trampa online.

Metanan pa siña

E studiantenan ta siña

  1. Kon pa identifiká riesgonan di seguridat ora ta usa sistemanan digital i data
  2. Evaluá dilemanan envolví ora kompartí data i informashon personal di bo mes i di otronan
  3. kon pa dil ku kontenido i komportashon inapropia i riesgonan di seguridat den e mundu digital
  4. kon pa usa sistemanan digital, data i informashon na un manera seif, i kon pa protehánan téknikamente apropiá
  5. kon pa papia ku otronan tokante lokual nan a siña en konekshon ku seguridat i privasidat

Lenk na DigComp*

  1. D4 seguridat, bienestar i uso responsabel

*DigComp (e 'Digital Competence Framework for Citizens' - e Kader Digital Kompetente pa Siudadanonan) ta un kader di EU ku ta deskribí e abilidatnan digital ku hendenen mester, pa por usa teknologia ku konfiansa, seif i responsabel. Pa dosentenan di skol di fundeshi, e ta duna un referensia kla pa yuda muchanan siña abilidatnan básiko manera buska informashon online, krea kontenido digital simpel, keda seif riba internet i komportá ku rèspèt den ambientenan digital. DigComp ta sostené un komprendementu Oropeo kompartí di lokual "ta kompetente digital" ta nifiká pa diferente edatnan.

Nesesidatnan

  1. Bòrchi interaktivo
  2. Krea un kuenta adelantá aki. Si bo ke praktiká ku un búskeda adelantá, klek 'praktiká' na komienso. Esaki ta dura aproksimadamente mei ora.

Lista di palabra

  1. Cyber: un palabra ku ta indiká algu ku ta relatá na ta online òf riba un kompiuter
  2. Phishing: den "phishing", kriminalnan ta purba lagabo bai un website falsu via email. Einan, nan ta hòrta bo informashon òf sèn. Phishing ta básikamente "fishing" pa hendenan su dato personal. (Chèk e búskeda di "Phishing" tambe)
  3. Virus: un programa òf pida di un kódigo kreá pa daña un kompiuter

E lès

Introdukshon - 10 min

Bisa e studiantenan ku lo bo papia tokante seguridat online, i ku nan lo siña kon pa evaluá mensahenan usando e sinku reglanan básiko. Splika ku adultonan, meskos ku muchanan, tambe ta risibí mensahenan no deseá tin biaha. Awe, e studiantenan ta tuma e ròl di Agentenan Sibernétiko real pa yuda e adultonan aki pa evaluá nan mensahenan. Krea un "mind map" huntu ku e muchanan: kiko nan ta pensa riba dje ora nan tende mensahenan no deseá? Diskutí ku nan na ki momentu algu ta wòrdu konsiderá no deseá. Enkurashá e studiantenan pa kompartí ehèmpelnan manera mensahenan di phishing, mensahenan falsu òf mahos ku kisas nan mes a yega di risibí.

"Core" - 30 min

Indiká ku bo ta bai kuminsá ku e wega ku e klas i palabrá e reglanan di e wega i e partishon di e studiantenan den diferente grupo di antemano. Kuminsá e búskeda riba e whiteboard interaktivo.

Durante e Búskeda di Klas aki, e mesun preguntanan ta wòrdu hasí promé i despues di e lès. Di e manera aki, bo por wak huntu si e muchanan sa mas despues di e lès ku promé.

Aki bou e preguntanan ku ta wòrdu hasí durante di e wega ta den forma di un kues:

Pregunta 1:

Si bo ta mira un lenk ku ta parse straño, pero e ta bisa ku bo a gana un premio, kiko ta e eskoho di mas seif pa hasi?

  1. No habri e lenk, pasó e por kontené un vírus ✅
  2. Habri e lenk, pasó e por ta algu dibertido
  3. Komparti e lenk ku bo amigunan pa nan tambe por gana

Pregunta 2:

Bo a risibí un komentario mahos den un chat durante di un wega. Kiko ta e mihó kos pa hasi?

  1. Sera e wega i nunka mas hunga online
  2. Ignorá e komentario i, si e sigui pasa, raport'é na un adulto òf den e wega ✅
  3. Respondé ku un komentario mahos pa e otro persona sinti malu

Pregunta 3:

Bo ta hungando un wega i un hende ta pidibo pa informashon personal, manera bo adrès. Kiko bo mester hasi?

  1. Duna e informashon, kisas bo ta haña un amigu nobo
  2. Krea un adrès diferente i duna esei
  3. No duna ningun informashon personal, pasó bo no sa ken e ta ✅

Pregunta 4:

Un hende online ta pidibo pa bo password pa nan por deskargá "gadgets" nobo pa bo. Kiko bo ta hasi?

  1. Bisa nò i konta un adulto ✅
  2. Kambia un lèter di bo password i e ora ei dun'é
  3. Dun'é! E ta zona tremendo!

Kon mi ta hasi e lès mas interaktivo?

  1. Den e búskeda, Sanne i André ta konta tur tipo di kos tokante Internet. Esaki ta deskribí den teksto. Bo por skohe pa e muchanan lesa e teksto di un karakter spesífiko (por ehèmpel un mucha ta lesa e teksto di André i un otro mucha ta lesa e teksto di Sanne).
  2. Durante e búskeda, eskohonan lo mester wòrdu hasí. Bo por skohe pa usa un forma di traha aktivo pa hasi esaki. Por ehèmpel: Si bo ta kere nos mester bai na man drechi, bo por lanta para. Si bo ta kere nos mester sigui bai dilanti, bo por keda sintá. I si bo ta kere ku nos mester bai na man robes, bo por sinta riba suela.
  3. Hasi e aktividatnan di klas!


Sera - 10 minüt

Algun preguntanan pa diskushon mas profundo pa papia despues di e Búskeda di Klas:

  1. Kiko ta e kos di mas importante ku bo a siña awe di seguridat online? Kontesta ku ta verwagt: Mi a siña ku mi no mester komparti mi informashon personal sin pensa, pasó hende por hasi mal uso di dje.
  2. Supuestamente un miembro di famia (por ehèmpel, bo wela) a risibí un mensahe sospechoso. Kiko bo ta konseh'é pa hasi? Kontesta ku ta verwagt: Mi ta bisanan pa no habrí e mensahe òf klek ningun lenk te ora nan tin sigur ku e ta real, òf mi ta yuda nan pa chèk esaki.
  3. Kon bo por yuda un amigu online ku ta wòrdu di bully sin empeorá e situashon? Kontesta ku ta verwagt: Mi ta konsehá nan pa blòk e bully, raport'é na un adulto òf e website, i sostené mi amigu.
  4. Kiko ta e riesgonan di kompartí informashon personal online, manera bo adrès òf number di telefòn? Kontesta ku ta verwagt: Deskonosínan por molestiábo òf purba "scam" bo.
  5. Tin algu ku bo ke siña òf praktiká mas kuné tokante seguridat online? Kontesta ku ta verwagt: Mi ke siña kon pa protehá mi kuentanan mihó kontra hackernan.
  6. Bo a yega di risibí un mensahe òf lenk ku bo no tabata sigur si e tabata real? Kiko bo a hasi? Kontesta ku ta verwagt: Mi a mustra mi mayornan e mensahe, i nan a bisami pa raport'é i delete e.
  7. Kon bo por sa si un website òf mensahe ta konfiabel? Kiko bo ta buska? Kontesta ku ta verwagt: Mi ta chèk si tin un símbolo di kandal kaminda ta skibi e website i si e website ta kaba ku algu konosí, manera .nl òf .com.
  8. Lo bo kompartí bo adrès òf number di telefòn online? Dikon si òf nò? Kontesta ku ta verwagt: Nò, pasó si un deskonosí sa esei, nan por hasi algu malu, manera yamami òf bini na mi kas.
  9. Supuestamente un amigu ta pidibo pa manda un potrèt di un otro persona sin ku e persona sa. Kiko lo bo hasi? Kontesta ku ta verwagt: Mi ta pidi e persona den e potrèt pèrmit promé ku mi manda nada.
  10. Kiko lo bo hasi si un hende online bisa abo òf un amigu algu mahos òf no plasentero? Kontesta ku ta verwagt: Mi ta sostené mi amigu i pensa huntu kiko nos por hasi — òf ignor'é.
  11. Bo a yega di mira un vidio òf imágen ku a lagabo sintí inkómodo? Kiko bo a hasi? Kontesta ku ta verwagt: Si, aksidentalmente mi a topa un vidio ku a spantami. Mi a yama mi mayornan i sera e pantaya.

Tarea ku ta sigui

Si bo ke repasá òf profundisá Ophetivo Prinsipal, prent e tarea ku ta sigui “WE’LL TAKE IT WITH US!”. Laga e studiantenan kompletá e tareanan na kas i kontrolá algun dia despues si nan a trahanan i kon nan a haña nan. E kontestanan por haña den e apèndiks.

Tepnan

  1. Pa agregá un toke dinámiko, konsiderá duna studiantenan turno pa lesa e teksto, hasiendo e eksperiensia aun mas interaktivo.
  2. Si bo ta preferá un búskeda silensioso, bo tin e opshon pa paga e zonido. Simplemente nabegá bai na e menu di opshonnan di e wega, i lo bo haña e imágennan akompañá na banda drechi.
  3. Awor, laga nos bai na e kurason di nos búskeda! Nabegá bai na e wega su menu di opshonnan kaminda bo por paga e músika.

Apèndiks

Nos ta bai kuné!

"Yuda un persona mayor di edat pa e ta seif Online!"

Tarea 1: Papia ku bo welo, wela, un bisiña di edat avansá, òf un otro adulto tokante seguridat online. Hasi nan e siguiente preguntanan i yuda nan pa nan siña kon pa manehá mensahenan digital i dato personal mas seif. Skirbi e kontestanan ku nan a duna òf e konsehonan ku bo a duna nan den e kahanan bou di e preguntanan.

  1. Bo a yega di risibí un mensahe sospechoso? Kiko bo a hasi kuné?
  2. Bo sa kon pa kontrolá si un mensahe òf un website ta konfiabel?
  3. Kiko lo bo hasi si un hende puntrabo pa bo informashon personal online?
  4. Bo tin algun pregunta tokante uso seif di internet? Mi por yudabo!



Tarea 2: Mustra e persona di edat avansá un mensahe sospechoso òf un website ku e no konosé, i diskuti huntu kon bo por mira si nan ta real òf falsu.



Konklushon: Skirbi òf konta den algun frase kiko bo a siña for di e kòmbersashon. Bo a logra yuda un persona? Kiko a sorprendébo mas?


Nos ta bai kuné! (Kontestanan)

Email di PayPal: Falsu. E nòmber di e usuario no a wòrdu spesifiká i e ta un saludo genériko. E promé frase ta provoká un sentido di urgensia, sperando ku e usuario ta aktua sin pensa. Tin erornan gramatikal i di ortografia tambe den e email si bo wak ku mas atenshon.

Email di Amazon: Falsu. E email di phishing di Amazon ta bini di un email sospechoso, no ta inkluí e nòmber di e kliente, i ta pone preshon riba e kliente pa aktualisá su informashon di pago rápidamente.

Email di Netflix: Falsu. Tin erornan di ortografia i gramatikal den henter e email. E nòmber di e kliente no ta inkluí den e saludo na komienso i kaminda pa yena tras di “To:” ta kompletamente bashí, kual ta nifiká ku e email probablemente tabata forma parti di un kampaña di phishing mas grandi, mandá pa vários email di klientenan.

https://us.norton.com/blog/online-scams/phishing-email-examples

Pa hunga e Búskedanan di Klas bo mester tin un kuenta di dosente

Bo tin un kuenta di dosente kaba?